Is BHV verplicht? Ja, vanaf één werknemer. Dit zegt de Arbowet (en dit niet)

De vraag "is BHV verplicht?" hoor ik zelden van een ondernemer die net gestart is. Ik hoor hem van de ondernemer bij wie de verzekeraar, de brandweer of de Arbeidsinspectie er net naar gevraagd heeft. Het antwoord: ja, BHV is verplicht zodra je één werknemer in dienst hebt. Dat staat in artikel 3 en 15 van de Arbowet. Wat er níet in staat: hoeveel BHV'ers je moet hebben, welk certificaat ze nodig hebben en hoe vaak ze op herhaling moeten.

Ik geef al 14 jaar BHV-trainingen en zie in bijna elk bedrijf hetzelfde misverstand: men denkt dat de wet een aantal noemt (1 op 50) of juist dat BHV pas bij tien of vijftig medewerkers begint. Allebei fout. Hieronder lees je wat de wet precies eist, voor wie, wat de boete is als je het niet regelt en hoe je het in vier stappen op orde hebt.

Is BHV verplicht? Ja, vanaf één werknemer

BHV verplicht is de korte versie. De lange versie: elke werkgever moet doeltreffende maatregelen nemen voor eerste hulp, brandbestrijding en ontruiming, en daarvoor één of meer werknemers aanwijzen als bedrijfshulpverlener. Of je nu één parttimer hebt of driehonderd man in ploegen: de plicht is dezelfde, alleen de invulling verschilt.

Er is geen ondergrens. Bhv verplicht bij hoeveel werknemers, wordt me vaak gevraagd: vanaf de eerste. De enige die er buiten valt, is de zelfstandige zonder personeel, en ook die niet helemaal (daarover straks meer).

Arbowet en BHV: wat staat er precies in de wet?

Twee artikelen uit de Arbeidsomstandighedenwet regelen het, en ze zijn korter dan je denkt.

Artikel 3, lid 1, onder e verplicht je tot "doeltreffende maatregelen op het gebied van de eerste hulp bij ongevallen, de brandbestrijding en de evacuatie van werknemers en andere aanwezige personen", plus goede verbindingen met de externe hulpdiensten. Let op dat "andere aanwezige personen": klanten, bezoekers, leveranciers en de monteur van de koffiemachine tellen mee.

Artikel 15 maakt daar bedrijfshulpverlening van, in drie leden:

1. Je laat je bijstaan door één of meer werknemers die je hebt aangewezen als bedrijfshulpverlener.
2. Die bijstand houdt in elk geval in: eerste hulp verlenen, brand beperken en bestrijden, en bij nood iedereen alarmeren en evacueren.
3. De BHV'ers beschikken over "een zodanige opleiding en uitrusting, zijn zodanig in aantal en zodanig georganiseerd" dat ze die taken naar behoren kunnen vervullen.

Dat derde lid is de kern van alles wat hierna komt. De wet zegt niet hoe, de wet zegt dát het moet werken. Jij moet kunnen aantonen dat het werkt, en daar heb je een RI&E voor. Wat BHV precies inhoudt en waar de afkorting vandaan komt, lees je in waar staat BHV voor.

Wanneer is BHV verplicht, en voor wie?

Twee toelichtingen. Over de eigenaar als BHV'er: dat mag, ook al staat de oude uitzondering voor kleine bedrijven sinds 2007 niet meer letterlijk in de wet. Maar jij bent ook wel eens naar een klant, ziek of op vakantie, en dan moet er iemand anders zijn. Twee opgeleide mensen is in een klein bedrijf het praktische minimum.

Over vrijwilligers: sinds 2007 geldt de Arbowet voor organisaties zonder betaalde krachten alleen nog bij ernstige risico's (Arbobesluit artikel 9.5a). Formeel is BHV daar dus niet verplicht. Maar een sportkantine op zaterdag, een kerk vol mensen of een dorpsfeest zonder iemand die een AED kan bedienen: dat zou ik niemand aanraden.

Bij hoeveel werknemers is BHV verplicht, en hoeveel BHV'ers heb je nodig?

BHV is verplicht vanaf één werknemer. Hoeveel BHV'ers je dan moet hebben, zegt de wet niet. Tot 2007 stond er een vuistregel in van 1 BHV'er per 50 medewerkers; die is geschrapt en toch hoor ik hem in bijna elke training nog terug. Het is een fabel. Je RI&E bepaalt hoeveel BHV'ers passend zijn, en dat is bijna altijd meer dan bedrijven denken, want BHV'ers zijn ook wel eens ziek, op vakantie of net bij een andere vestiging.

Waar het echt om gaat: moet er altijd een BHV'er aanwezig zijn? Ja, zolang er gewerkt wordt. Een BHV'er die in de dagdienst zit, helpt de nachtploeg niet. Reken daarom per locatie en per dienst, niet per bedrijf, en tel bezoekers en klanten mee. Voor zorggebouwen komt daar Bbl artikel 6.20 bij, dat eist dat er genoeg mensen zijn aangewezen om bij brand snel te ontruimen; hoe je dat per dienst regelt, staat in BHV in de zorg. Hoe je dat uitrekent staat stap voor stap in hoeveel BHV'ers per medewerker.

Is een BHV cursus verplicht? En een certificaat?

De cursus wel, het papier niet. Artikel 15 eist een "zodanige opleiding" dat je BHV'ers hun taken kunnen vervullen, dus zonder opleiding ben je niet klaar. Het woord certificaat of diploma komt in de wet niet voor. In de praktijk is het certificaat wel het enige waarmee je bij een controle, een verzekeraar of na een incident aantoont dat de opleiding er is. Hoe dat zit, ook met het pasje en een verlopen certificaat, lees je in BHV-certificaat of diploma.

Daar kan ik kort over zijn: haal dat certificaat, maar haal het op een manier waarbij je ook echt leert handelen. Een BHV cursus verplicht afvinken met een uurtje klikken online levert een pdf op, geen BHV'er. Wat je wél moet kunnen na een dag training, staat in wat doe je op een BHV-cursus.

Is de BHV herhaling verplicht?

De wet noemt geen termijn. Maar dat "naar behoren kunnen vervullen" uit lid 3 slijt: wat je vorig jaar geleerd hebt, weet je nog voor ongeveer 40%. Welke 40%? Precies, dat weet je dus ook niet. De Arbeidsinspectie adviseert daarom ongeveer één keer per jaar een herhalingscursus, en in de praktijk is een certificaat één jaar geldig.

Bhv herhaling verplicht of niet: zonder jaarlijkse herhaling kun je bij een controle niet aantonen dat je BHV'ers het nog kunnen, en dat is precies waar lid 3 om vraagt. Hoe vaak, wat je doet en wat het kost, staat in BHV herhaling: hoe vaak en wat doe je.

Wat gebeurt er als je geen BHV hebt?

De Arbeidsinspectie controleert en kan een boete opleggen. Het normbedrag voor het ontbreken van BHV (artikel 15, lid 1 en 3) is €3.000, categorie 4 in de Beleidsregel boeteoplegging arbeidsomstandighedenwetgeving. Dat bedrag geldt voor bedrijven vanaf 500 medewerkers en wordt naar bedrijfsgrootte verlaagd:

Bij herhaling binnen vijf jaar wordt de boete verhoogd, tot het drievoudige bij een tweede herhaling. En bij een ernstig ongeval kijkt de inspectie niet alleen naar BHV, maar naar je hele arbozorg: RI&E, voorlichting, preventiemedewerker. Dan tellen de boetes op.

Eerlijk gezegd is die boete niet waar ik me druk om maak. De echte rekening komt van je verzekeraar, die bij schade vraagt of je preventie op orde was, en van de aansprakelijkheid als een medewerker of bezoeker iets overkomt terwijl niemand wist wat te doen. Een BHV-basiscursus kost €160 per persoon. Reken maar uit.

Hoofd BHV, ploegleider, BHV-plan: wat is verplicht en wat niet?

Hoofd bhv verplicht? Nee. De wet kent geen hoofd BHV, geen ploegleider en geen coördinator; dat zijn manieren om een grotere BHV-organisatie te structureren, en bij meerdere ploegen of panden is zo'n rol verstandig (wat een hoofd BHV en een ploegleider precies doen). Ook een BHV-plan staat niet letterlijk in de wet, maar het is wel het document waarmee je "zodanig georganiseerd" aantoont; hoe je dat opzet lees je in BHV-plan maken.

Wat wél verplicht is, naast de BHV'ers zelf:

• Een RI&E met plan van aanpak (Arbowet artikel 5), de basis voor je aantal BHV'ers.
• Een preventiemedewerker (artikel 13); in een bedrijf tot 25 medewerkers mag je dat zelf zijn. Lees wat is een preventiemedewerker.
• Een ontruimingsplan zodra je pand een brandmeldinstallatie heeft, en in de praktijk altijd. Zie ontruimingsplan maken.
• Oefenen. Geen vast aantal, wel de eis dat het werkt. Eén ontruimingsoefening per jaar is de ondergrens; korte BHV oefeningen tussendoor maken het verschil.

Zo regel je BHV in vier stappen

1. Maak of actualiseer je RI&E. Daar komen je risico's uit, en dus je scenario's en je aantal BHV'ers.
2. Bepaal het aantal per locatie en per dienst. Tel bezoekers mee, reken op ziekte en vakantie, en wijs de mensen aan die er die dag ook echt staan.
3. Leid ze op, op je eigen werkvloer. Eén dag BHV Basiscursus, theorie vooraf via e-learning, en daarna elk jaar een dagdeel herhaling.
4. Leg het vast en oefen. BHV-plan, ontruimingsplan, en minimaal één oefening per jaar. Wat daar misgaat, is je verbeterlijst.

Van verplicht naar geregeld

Verplicht is BHV al vanaf je eerste medewerker. Geregeld is het pas als er op elke dag en in elke dienst iemand staat die weet wat hij doet. Wij trainen daarom altijd op locatie, met de scenario's uit jullie eigen RI&E: €160 per persoon voor de basis, €110 voor de herhaling, excl. btw, vanaf 4 deelnemers. Bereken in één minuut wat het voor jullie kost, dan staat de volgende keer dat iemand naar je BHV vraagt het antwoord gewoon in de kast.