Wat is een preventiemedewerker? Taken, verplichting en opleiding

Wie is hier eigenlijk de preventiemedewerker? Die vraag stel ik in bijna elke training. Meestal blijft het even stil, tot iemand aarzelend een hand opsteekt: "dat schijn ik te zijn." Terwijl het antwoord simpel is: een preventiemedewerker is de collega die binnen het bedrijf meewerkt aan veilig en gezond werken, en elke werkgever met personeel is verplicht er minstens één aan te wijzen.

In 14 jaar en ruim 2.000 trainingen heb ik honderden preventiemedewerkers voorbij zien komen. De beste zijn niet de mensen met de dikste map, maar de collega's die de losliggende kabel zien vóórdat er iemand overheen gaat. Hieronder leg ik uit wat de rol inhoudt, wat de wet precies eist en hoe de preventiemedewerker zich verhoudt tot de BHV'er.

Wat doet een preventiemedewerker?

De Arbowet geeft de preventiemedewerker drie wettelijke taken:

1. Meewerken aan de RI&E. De preventiemedewerker helpt bij het opstellen en uitvoeren van de risico-inventarisatie en -evaluatie en het bijbehorende plan van aanpak.
2. Adviseren en samenwerken met de OR of personeelsvertegenwoordiging. Over de maatregelen die het bedrijf neemt, en over wat er in de praktijk wel en niet werkt.
3. Maatregelen (mee) uitvoeren. Van het regelen van goede werkplekken tot het aankaarten van werkdruk.

In de praktijk komt daar een vierde taak bij die niet in de wet staat maar wel de belangrijkste is: aanspreekpunt zijn. De collega bij wie je terechtkunt met "die nooddeur klemt al weken" of "moeten wij eigenlijk geen BHV'ers hebben?". Een goede preventiemedewerker werkt daarvoor samen met de bedrijfsarts, de arbodienst en de BHV-organisatie.

Is een preventiemedewerker verplicht?

Ja. Sinds 2005 staat in artikel 13 van de Arbowet dat elke werkgever zich moet laten bijstaan door één of meer deskundige werknemers: de preventiemedewerker. Dat geldt óók voor kleine bedrijven. Meer achtergrond vind je bij het Arboportaal van de Rijksoverheid.

Twee dingen die veel werkgevers niet weten:

• Tot en met 25 medewerkers mag je het zelf doen. Als werkgever mag je dan zelf de preventiemedewerker zijn. Wel eerlijk blijven: het is een echte taak, geen extra petje voor de vorm. Voldoende kennis van de risico's in je bedrijf en tijd om er iets mee te doen zijn de voorwaarden.
• De OR heeft instemmingsrecht. Sinds 2017 beslist de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging mee over wie de rol krijgt en welke plek die in de organisatie heeft. Logisch ook: de preventiemedewerker werkt vóór de collega's, dus die moeten er vertrouwen in hebben.

De preventiemedewerker is in principe iemand uit het eigen bedrijf. Extern inhuren mag alleen als het intern echt niet lukt. Dat is geen pesterij van de wetgever: iemand die het pand, de mensen en de processen kent, ziet nu eenmaal meer dan een adviseur die twee keer per jaar langskomt.

Hoeveel preventiemedewerkers heb je nodig?

Daar staat geen getal voor in de wet, en dat is geen vergissing. Net als bij de vraag hoeveel BHV'ers je nodig hebt geldt: je RI&E bepaalt wat passend is. Eén preventiemedewerker kan genoeg zijn voor een klein kantoor. Een bedrijf met een magazijn, ploegendiensten of meerdere vestigingen heeft er al snel meer nodig, want ook preventiemedewerkers zijn wel eens ziek, op vakantie of net op de andere locatie.

Welke opleiding of cursus heb je nodig?

Hier mag ik kort over zijn: er is geen wettelijk verplicht diploma voor de preventiemedewerker. De wet zegt alleen dat de persoon voldoende deskundig en ervaren moet zijn voor de risico's die in jullie RI&E staan.

Betekent dat dat een cursus onzin is? Nee. Een kantoor met vijftien man kan met een goede branche-RI&E en een dag zelfstudie een heel eind komen. Maar wie werkt met machines, gevaarlijke stoffen of veel publiek, doet er verstandig aan de preventiemedewerker een cursus of opleiding van één of twee dagen te laten volgen. Daar leer je een RI&E lezen en bijhouden, maatregelen prioriteren en vooral: collega's meekrijgen. Want een advies waar niemand naar luistert is geen preventie, dat is een memo.

Mijn tip uit de praktijk: kies geen cursus omdat het certificaat er mooi uitziet, maar omdat het programma past bij jullie risico's. Het gaat om kunde, niet om het papiertje.

Preventiemedewerker en BHV'er: wat is het verschil?

Ze worden constant door elkaar gehaald, dus hier is het verschil in één zin: de preventiemedewerker voorkomt, de BHV'er handelt.

In kleinere bedrijven zijn het vaak dezelfde mensen, en dat werkt prima. Sterker nog: de combinatie is logisch. De preventiemedewerker kent de risico's uit de RI&E, en precies die risico's bepalen hoe je de BHV inricht en welke scenario's je zou moeten oefenen. In trainingen zie ik het verschil direct: bedrijven waar de preventiemedewerker aan tafel zit bij de BHV-training oefenen op hun échte risico's, in plaats van op het standaardriedeltje.

Begin bij de RI&E, de rest volgt vanzelf

Heb je nog geen preventiemedewerker, begin dan niet met vacatureteksten maar met de vraag: wie ziet bij ons als eerste dat er iets niet klopt? Die collega wil je hebben. Wijs die persoon aan, regel de tijd en deskundigheid die erbij horen, en pak samen de RI&E erbij.

Rolt daar uit dat jullie BHV-organisatie versterking nodig heeft? Dan komen wij in beeld: wij trainen BHV'ers op jullie eigen locatie, met scenario's uit jullie eigen RI&E in plaats van een standaardprogramma. Kijk voor de opzet en actuele prijzen op de pagina van de BHV Basiscursus, of bereken direct je prijs. Grotere groep? Dan kijken we samen wat er mogelijk is.