RI&E voorbeeld: zo ziet een complete risico-inventarisatie eruit (met plan van aanpak)

Een klant belde me laatst voor een BHV-training en vertelde tussendoor dat de Arbeidsinspectie net zijn RI&E had afgekeurd. Die had hij met AI in een middag gemaakt. "Niet helemaal de bedoeling", zei de inspecteur: er ontbraken essentiële onderdelen. Daarom hier een RI&E voorbeeld dat wél compleet is. Een goede RI&E bestaat uit drie delen: een inventarisatie van de risico's per werkplek, een weging van die risico's en een plan van aanpak met maatregel, naam en datum. Hieronder werk ik alle drie uit voor een fictief installatiebedrijf van 18 mensen.

Ik ben geen arbodeskundige, ik ben BHV-trainer. Maar ik lees al 14 jaar de RI&E's van klanten, omdat daar in hoort te staan hoeveel BHV'ers ze nodig hebben en waar ze op moeten oefenen. Ik zie dus precies welke RI&E's werken en welke alleen in een la liggen. Wat een RI&E is en waarom hij verplicht is, lees je in wat is een RI&E. Dit artikel gaat over hoe hij er concreet uitziet.

Waar herken je een goed RI&E voorbeeld aan?

Aan vier dingen, en die komen rechtstreeks uit de Arbowet. Volgens Arboportaal bevat een RI&E altijd:

1. Een inventarisatie van de risico's voor veiligheid en gezondheid, inclusief de maatregelen die je al hebt genomen.
2. Een weging en prioritering: welk risico pak je eerst aan?
3. Een plan van aanpak met per maatregel wie het doet en wanneer.
4. Aandacht voor bijzondere groepen: jongeren, zwangere medewerkers, uitzendkrachten, mensen die alleen werken.

Plus één ding dat vaak wordt vergeten: hoe medewerkers de preventiemedewerker of een arbodeskundige kunnen bereiken. Mist een van deze onderdelen, dan is het geen RI&E maar een risicolijstje. Dat was precies het probleem bij die klant met de AI-versie: wel risico's, geen weging, geen plan, geen bijzondere groepen.

Het voorbeeldbedrijf

Om het concreet te maken: Installatiebedrijf De Vries (verzonnen, elke gelijkenis is toeval). 18 medewerkers. Een werkplaats met magazijn, een kantoor met vier mensen, en tien monteurs die de hele dag bij klanten op ladders staan, in kruipruimtes liggen en met kit, lijm en soldeerbranders werken. Twee stagiairs van het mbo. Iedereen rijdt in een bus.

Dat is een gemiddeld mkb-bedrijf, en het laat mooi zien waarom een RI&E maatwerk is: het kantoor heeft andere risico's dan de werkplaats, en de monteurs hebben weer heel andere risico's dan allebei.

Stap 1: het RI&E voorbeeld van de inventarisatie

De inventarisatie doe je per werkplek, niet per functie. Je loopt letterlijk door het pand (en bij De Vries: mee met een monteur) en schrijft op wat er mis kan gaan. Zo ziet dat eruit:

Let op de laatste kolom. Wat je al hebt geregeld hoort erbij, want de inspectie wil zien wat het restrisico is. En let op de laatste rij: bijzondere groepen apart benoemen is een wettelijk onderdeel, geen extraatje.

Bij het inventariseren betrek je de mensen die het werk doen. Ik vraag in trainingen altijd wie de RI&E heeft gelezen, en de monteurs kijken dan naar het plafond. Draai het om: vraag de monteur wat híj gevaarlijk vindt. Hij noemt binnen een minuut de kruipruimte en de kit, en dat zijn precies de twee die de directie was vergeten.

Stap 2: de weging, oftewel wat pak je eerst aan?

Je kunt niet alles tegelijk. Daarom weeg je elk risico op twee vragen: hoe groot is de kans dat het gebeurt, en hoe erg is het als het gebeurt? Kans maal ernst geeft de prioriteit. Er bestaan uitgebreide rekenmethodes voor (Fine en Kinney is de bekendste), maar voor een bedrijf van deze omvang is hoog, midden, laag genoeg. Het gaat om de volgorde, niet om de decimalen.

Zie je wat er gebeurt met de kruipruimte? De kans is laag, maar de ernst zo groot dat hij toch bovenaan komt. Dat is de reden dat je weegt in plaats van telt. Een lijstje op volgorde van "hoe vaak komt het voor" zet beeldschermwerk bovenaan en de kruipruimte onderaan. Precies verkeerd.

Stap 3: het plan van aanpak RI&E voorbeeld

Dit is het deel dat de inspectie het eerst openslaat, en het deel dat in de AI-versie van mijn klant ontbrak. Een plan van aanpak heeft per risico drie dingen: de maatregel, een naam en een datum. Zonder naam en datum is het een wensenlijst.

De volgorde van maatregelen is ook niet vrij. De Arbowet wil dat je eerst probeert het risico bij de bron weg te nemen, dan afschermt, dan organiseert en instrueert, en pas als laatste persoonlijke beschermingsmiddelen uitdeelt. Een helm is geen oplossing voor een stelling die om kan vallen. Verankeren wel.

Twee dingen vallen op. Ten eerste: de kolom "status". Een plan van aanpak is een levend document. Je pakt hem er elk kwartaal bij en werkt de status bij, anders is hij op 1 januari alweer een historisch document. Ten tweede: de BHV-regel. In een RI&E hoort te staan hoeveel BHV'ers je nodig hebt en waarom. Bij De Vries werkt 80% van de mensen buiten het pand, dus één BHV'er op kantoor beschermt de monteurs niet. Dat soort conclusies komt alleen uit een RI&E die over jouw bedrijf gaat.

Waarom je een RI&E voorbeeld niet kunt kopiëren

Terug naar mijn klant met de AI-RI&E. Wat er misging was niet dat hij hulp had gebruikt. Wat er misging was dat de risico's niet van zijn werkvloer kwamen. Een generator kent je pand niet, je machines niet en je mensen niet. Het document zag er professioneel uit, maar er stonden risico's in die bij hem niet bestonden en de risico's die er wél waren ontbraken. Een inspecteur ziet dat in vijf minuten.

Mijn standpunt: AI mag helpen met de structuur, en dit voorbeeld ook. Maar de risico's inventariseer je op de werkvloer, niet in een chatvenster. Wie zijn RI&E genereert, koopt een document in plaats van veiligheid. Dat sluit aan op wat ik over goedkope BHV-cursussen zeg: je hebt dan een papiertje, en als er echt iets gebeurt sta je daar met je papiertje.

Gebruik dit voorbeeld dus als kapstok. De kolommen kloppen, de logica klopt, de volgorde van maatregelen klopt. De inhoud komt van jullie.

Zelf een RI&E opstellen: de vijf stappen in het kort

De overheid heeft een stappenplan dat op dit neerkomt:

1. Kies je aanpak. Zelf met de preventiemedewerker, met een erkend branche-instrument, of laten maken door een arbodeskundige. Voor kleine bedrijven is het branche-instrument bijna altijd de slimste route (zie hieronder).
2. Inventariseer per werkplek, samen met de mensen die er werken. Tabel 1.
3. Weeg de risico's op kans en ernst. Tabel 2.
4. Maak het plan van aanpak met maatregel, naam en datum. Tabel 3.
5. Laat toetsen als dat moet, bespreek hem met je mensen en houd hem actueel. Een RI&E die niemand kent is even nuttig als een brandblusser in een afgesloten kast.

De uitgebreide versie van deze stappen, met de vier opties om een RI&E te maken en wat toetsing inhoudt, staat in wat is een RI&E.

RI&E voor kleine bedrijven: het branche-instrument

Heb je maximaal 25 werknemers, dan is er goed nieuws. Via het Steunpunt RI&E zijn voor de meeste branches erkende RI&E-instrumenten beschikbaar: een digitale vragenlijst die precies de risico's van jouw branche afloopt en automatisch een plan van aanpak oplevert. Gebruik je zo'n erkend instrument met maximaal 25 werknemers, dan hoef je de RI&E niet te laten toetsen door een arbokerndeskundige. Dat scheelt geld en tijd. Heb je in totaal maximaal 40 uur per week aan personeel, dan volstaat zelfs de Checklist Gezondheidsrisico's.

Installatiebedrijf De Vries zou dus het branche-instrument voor de installatiebranche pakken, de antwoorden invullen met de monteurs erbij, en de kruipruimte en de kit alsnog zelf toevoegen als het instrument er niet naar vraagt. Het instrument is het startpunt, jouw werkvloer het eindpunt.

RI&E checklist: is de jouwe compleet?

Loop je eigen RI&E hier even langs:

• Staan alle werkplekken erin, ook "onderweg" en "bij de klant"?
• Staat per risico wat je al hebt geregeld?
• Zijn de bijzondere groepen apart benoemd (jongeren, zwangeren, uitzendkrachten, alleenwerkers)?
• Is elk risico gewogen op kans én ernst, en staat het gevaarlijkste bovenaan in plaats van het meest voorkomende?
• Heeft elke maatregel in het plan van aanpak een naam en een datum?
• Begint elke maatregel bij de bron, en zijn beschermingsmiddelen de laatste stap?
• Staat erin hoeveel BHV'ers je nodig hebt en waarom, en welke scenario's ze moeten kunnen?
• Weten je medewerkers dat de RI&E bestaat en waar ze hem kunnen inzien?
• Is hij getoetst, of val je aantoonbaar onder een uitzondering?
• Staat er een datum op voor de volgende update?

Negen of tien vinkjes: goed bezig. Minder dan zeven: pak de tabellen hierboven en begin bij stap 1.

Van RI&E naar BHV: de scenario's staan er al in

Dit is het stuk waar ik in beeld kom. Een RI&E is geen los document, het is de bron voor je hele veiligheidsorganisatie: je BHV-plan, je ontruimingsplan en de inhoud van je BHV-training. Bij De Vries staat het al in tabel 1: een monteur die bewusteloos raakt in een kruipruimte, een collega die van een ladder valt, een snijwond bij de slijptol. Dat zijn de scenario's die de BHV'ers van dit bedrijf moeten oefenen, niet een standaardriedeltje uit een cursusboek.

Precies daarom trainen wij op locatie: in de BHV Basiscursus (€160 p.p.) werken we met de risico's uit jullie eigen RI&E, in jullie eigen pand, met de mensen die er die dag ook echt zouden staan. Actuele prijzen staan op de cursuspagina, of bereken direct je prijs. Grotere groep? Dan kijken we samen wat er mogelijk is.

Eén stap voor vandaag: pak je RI&E en zoek het plan van aanpak. Staat er bij elke maatregel een naam en een datum? Zo niet, dan weet je waar je begint.